»Strona główna»Informacje dla pacjenta»Nadciśnienie tętnicze i cukrzyca Poradnik dla chorego»1. Nadciśnienie tętnicze
Data publikacji: wtorek, 29 lipca 2014
Nadciśnienie tętnicze i cukrzyca Poradnik dla chorego
dr med. Barbara Gryglewska
dr hab. med. Tomasz Grodzicki
prof. dr hab. med. Andrzej Rynkiewicz

Wiadomości podstawowe

Nadciśnienie tętnicze jest zaburzeniem prawidłowej regulacji wysokości ciśnienia krwi w obrębie naczyń krwionośnych. Ciśnienie tętnicze jest to siła, z jaką krążąca krew napiera na ściany tętnic. Jego wysokość warunkowana jest objętością krwi tłoczonej przez serce do naczyń w czasie jego skurczu (objętość wyrzutowa) i wielkością utrudnień, jakie napotyka ona na swojej drodze w naczyniach krwionośnych (opór obwodowy). W medycynie wartość ciśnienia przedstawia się dwoma liczbami: liczba wyższa - to ciśnienie skurczowe, czyli najwyższe ciśnienie w tętnicach po wyrzuceniu krwi z serca, niższa oznacza tak zwane ciśnienie rozkurczowe, czyli najniższe ciśnienie tuż przed następnym skurczem serca. Wartości ciśnienia podaje się w milimetrach słupa rtęci [mm Hg], zgodnie ze wskazaniami rtęciowych aparatów do jego pomiaru.
Od ponad 100 lat, czyli od momentu wynalezienia aparatów do pomiaru ciśnienia, starano się określić, jakie wartości ciśnienia tętniczego są niebezpieczne. Wyniki badań dotyczących leczenia tej choroby wskazały, przy jakiej wysokości ciśnienia leczenie powoduje zmniejszenie liczby powikłań i obniża liczbę zgonów. Uznano, że nadciśnienie tętnicze jest to wartość ciśnienia krwi, przy którym włączenie leczenia przynosi zmniejszenie ryzyka pojawienia się poważnych schorzeń serca i naczyń.

Rozpoznanie

Światowa Organizacja Zdrowia podaje obecnie, że nadciśnienie tętnicze można rozpoznać, gdy ciśnienie skurczowe mierzone kilkakrotnie wynosi 140 mm Hg lub więcej, a ciśnienie rozkurczowe osiąga wartości 90 mm Hg lub jest wyższe. Nadciśnienie stwierdza się również, gdy podwyższona jest tylko jedna z wartości ciśnienia - skurczowe lub rozkurczowe.

Jak wynika z tej definicji, ciśnienie prawidłowe to takie, którego wartości są niższe niż 140 mm Hg dla ciśnienia skurczowego i niższe niż 90 mm Hg dla ciśnienia rozkurczowego. Jednak w ostatnich latach wykazano, że osoby, u których wartości ciśnienia tętniczego są zbliżone do górnego zakresu normy ciśnienia (tj. skurczowe = 130-139 mm Hg i/lub rozkurczowe = 85-89 mm Hg) wykazują większą skłonność do rozwoju nadciśnienia tętniczego w przyszłości. Szczególnie dotyczy to osób, których rodzice chorują na nadciśnienie tętnicze. W związku z tym w najnowszych międzynarodowych zaleceniach stwierdzono, że pożądane wartości prawidłowego ciśnienia tętniczego powinny być niższe niż 130/85 mm Hg.

Pomiar ciśnienia tętniczego

Rozpoznanie nadciśnienia jest proste, gdyż opiera się na nieinwazyjnym pomiarze ciśnienia tętniczego, za pomocą dobrze sprawdzonego aparatu rtęciowego, sprężynowego lub automatu. Spełnione muszą być jednak określone warunki, aby uzyskany wynik mógł stanowić podstawę rozpoznania choroby:
  • pomiary muszą być wykonane w warunkach spokoju i spoczynku;
  • zalecany jest co najmniej 5-minutowy wypoczynek w pozycji siedzącej, z wygodnie opartymi plecami;
  • osoba badana nie może być bezpośrednio po wypaleniu papierosa, wypiciu kawy, wysiłku fizycznym czy umysłowym, denerwującej rozmowie (ciśnienie może ulec podwyższeniu) ani po posiłku (obniża ciśnienie);
  • ramię, nieskrępowane ubraniem, powinno być wygodnie oparte tak, by mankiet znajdował się na wysokości serca;
  • mankiet uciskowy aparatu należy założyć 2 cm nad zgięciem łokciowym, powinien być on odpowiedniej szerokości: dla osób otyłych, których obwód ramienia jest szerszy niż 33 cm, należy stosować szersze mankiety, ponieważ zbyt wąskie zawyżają wynik pomiaru.
Ciśnienie powinno zostać zmierzone dwukrotnie w odstępie co najmniej 2 min w trakcie przynajmniej dwóch wizyt.
Jeżeli średnia z wszystkich pomiarów przekracza wartości uznane za prawidłowe, możemy rozpoznać nadciśnienie. Pomiary dokonywane w innych warunkach niż opisane mogą jedynie sugerować podejrzenie choroby.

Powikłania nadciśnienia tętniczego

Nadciśnienie tętnicze jest jedną z najczęściej stwierdzanych chorób. Ocenia się, że jej występowanie może dotyczyć około 40% osób dorosłych. Zagrożenia związane z obecnością nadciśnienia są szczególnie duże, bo z reguły nie towarzyszą mu żadne objawy, a przypisywane nadciśnieniu bóle i zawroty głowy, szum w uszach i krwawienia z nosa nie są typowe dla tej choroby. Dlatego też nadciśnienie pozostaje długo nierozpoznane lub jest lekceważone, a nieleczone niepostrzeżenie uszkadza wiele narządów organizmu. W miarę upływu lat nadciśnienie tętnicze prowadzi do skutków (często nieodwracalnych), takich jak uszkodzenie serca, mózgu czy nerek.
Nadciśnienie jest jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju miażdżycy. Miażdżyca to choroba naczyń tętniczych, w których krew pod ciśnieniem płynie do wszystkich narządów organizmu, doprowadzając składniki pokarmowe i tlen do komórek. Jeśli ciśnienie ulega podwyższeniu, dochodzi do uszkodzenia ściany tętnic (naczyń odchodzących od serca). Uszkodzona ściana staje się przepuszczalna dla różnych składników krwi, głównie cholesterolu. Z odłożonego w obrębie ściany cholesterolu, wapnia i innych substancji powstaje blaszka, która zwęża światło naczynia. W zależności od tego, w którym narządzie dojdzie do zwężenia tętnic, powstają różne schorzenia związane z niedokrwieniem i uszkodzeniem tych organów. Miażdżyca może więc występować jako choroba wieńcowa (przy zmianach w naczyniach serca), jako udar mózgowy (przy zmianach w tętnicach mózgu) czy niedokrwienie kończyn dolnych (przy zwężeniu tętnic prowadzących do nich krew).

Inne zaburzenia stwierdzane w nadciśnieniu tętniczym

Im wyższe ciśnienie, tym większe jest ryzyko rozwoju miażdżycy, ale zależy ono także od obecności u chorego innych czynników wpływających na uszkodzenie ściany naczyniowej. Okazuje się, że chory z nadciśnieniem bardzo rzadko ma wyłącznie podwyższone ciśnienie tętnicze. Zazwyczaj towarzyszy temu również obecność kilku innych czynników przyspieszających rozwój zmian miażdżycowych.
Należą do nich: otyłość (którą stwierdza się u 40% chorych z nadciśnieniem), podwyższone poziomy cholesterolu (u 60%), cukrzyca (u 40%), palenie tytoniu (u 35%) oraz siedzący tryb życia (u ponad 50%). U takich chorych ryzyko rozwoju miażdżycy wzrasta kilkakrotnie.

Powrót na górę strony